Formowanie krzewów winorośli
Istnieje kilka form, które pozwalają winiarzom dostosować winorośl do specyficznych warunków klimatycznych, glebowych i preferencji pielęgnacyjnych.
WSTĘP:
W świecie winorośli, sztuka formowania roślin nabiera wyjątkowego znaczenia, wpływając nie tylko na estetykę, ale również na efektywność uprawy. Istnieje kilka form, które pozwalają winiarzom dostosować winorośl do specyficznych warunków klimatycznych, glebowych i preferencji pielęgnacyjnych. Wśród tych technik kształtowania winorośli wyróżnia się kilka unikalnych form, takich jak: Forma bezpienna, Jednoramienna forma Guyota, Dwuramienna forma Guyota na podwójnym pniu, Forma Casenave’a czy Forma Y. Każda z tych struktur oferuje nie tylko estetyczne walory, lecz także wpływa na ilość i jakość zbiorów, stając się nieodłączną częścią kunsztu uprawy winorośli. W niniejszym artykule zgłębimy tajniki tych form, ich zalety i wyzwania, odkrywając, jak mistrzowskie formowanie winorośli może przekształcić winnicę w prawdziwą oazę wina.
Forma bezpienna
Formowanie krzewów winorośli bez pnia jest stosunkowo proste. W tej formie z biegiem czasu na skutek corocznego przyrostu nasada krzewu przyjmuje kształt pięści a po kilkunastu latach kształt głowy. W czasie uprawy krzewy wymagają palikowania, musza to być paliki dość grube by pod wpływem wiatru nie łamały się średnicy 60 mm i wysokości 160-180 cm.
Wyprowadzanie formy rozpoczyna się w trzecim roku po posadzeniu. Krzew obciąża się 4-6 latoroślami, ścinając łozy na 2-3 pąkowe czopy. Gdy zaczynają pojawiać się kwiatostany należy przeprowadzić selekcję pozostawiając na krzewach tylko latorośla z kwiatostanami (resztę wycina się). W czwartym roku na krzewie pozostawia się 6-10 latorośli (obciąża się krzew pełnym owocowaniem). Na każdej latorośli może znajdować się dwa kwiatostany (jeśli jest więcej pozostawia się najsilniejsze). W kolejnych latach krzew obciąża się zazwyczaj 10-12 latoroślami.
Coroczne cięcie tej formy polega na usuwaniu pędów które już owocowały oraz przycięciu pędów zastępczych. Czopy osadzone w górnej części głowy należy przeznaczyć na owocowanie (powinno przyciąć się je na 4-6 pąków). Czopy osadzone niżej należy przyciąć na 1-2 pąkowe zastępstwo.
Odmładzanie formy bezpiennej należy wykonywać co roku. Wyrastające dwuletnie pędy, które owocowały w ubiegłym roku powinno się wczesną wiosną wyciąć na gładko, a na owocowanie przeznaczyć czop znajdujący się w innym miejscu. Coroczne odmładzanie pozwala na utrzymanie głowy blisko powierzchni ziemi, dzięki czemu łatwo jest okrywać krzewy na zimę.
Zdecydowanym mankamentem prowadzenia krzewów w tej formie jest duże zagęszczenie latorośli. Niskie prowadzenie pobudza pędy przedwczesne które zagęszczają krzew. Środek krzewu jest niewystarczająco nasłoneczniony przez co pogarszają się warunki asymilacyjne a owoce gorzej dojrzewają. Zbyt duże zagęszczenie skutkuje większym nasileniem występowania chorób grzybowych. Formę bezpienną stosuje się na gleby suche piaszczysto-kamieniste ubogie w pokarm lub odmiany o słabszym wzroście (Lisek 1991).
Jednoramienna forma Guyota
Jest najłatwiejszym i najprostszym sposobem formowania winorośli. Przy tym sposobie formowania każdy krzew posiada pień, jeden węzeł krzewienia, łozę owoconośną oraz pęd zastępczy. W polskim klimacie poleca się by pień był średniej wysokości (0,6-0,7 m). Odstępy w międzyrzeczach powinny wynosić od 1,5 do 2,5 m.
Wyprowadzanie jednoramiennej formy Guyota należy rozpocząć w trzecim roku od posadzenia krzewów. Krzew powinien posiadać dwie długie grube łozy. Słabsza należy usunąć. Silniejszą łozę przywiązujemy do drutu nośnego i tak przycinamy aby nad drut wystawały 1-2 pąki. W czasie wegetacji mogą rosnąć tylko te latorośla, które wyrosły z górnych pąków na łozie, pozostałe latorośla należy ściąć w ich początkowej fazie wzrostu.
Na początku sierpnia należy przyciąć wierzchołki latorośli, aby przyśpieszyć ich drewnienie. Wiosną kolejnego roku na łozę owoconośna przeznaczamy tą, która wyrosła z największego pąka na pniu, a słabsza łozę przycina się na dwupąkowy czop zastępczy. Silniejszą łozę przygina się i mocuje do drutu nośnego, mocniejsze przygięcie końca łozy do dołu wyrównuje wzrost latorośli, co w następstwie skutkuje równym owocowaniem. W kolejnych latach cięcie krzewu wykonuje się w ten sam sposób dwuletnie ramię owoconośne należy usunąć, wyżej położoną łozę na czopie zastępczym ściąć na owocowanie, a niższą (zapasową) usunąć.
Po kilku latach czopy starego drewna wydłużają się i coraz słabiej plonują. Konieczne jest wtedy odmładzanie krzewu. Do tego celu wykorzystuje się wilki (pędy wyrastające z górnej części pnia). Wilka należy przyciąć na dwa pąki, i w kolejnym roku wyprowadzić na dwie łozy, tnąc tak aby wyższą łozę przeznaczyć na owocowanie, a niższą na pęd zastępczy (czop). Dopiero wtedy można usunąć stary węzeł krzewienia (Myśliwiec 1992).
Dwuramienna forma Guyota
Jest to forma posiadająca jeden pień oraz dwie łozy owoconośne przygięte w przeciwnych stronach. Każda łoza posiada dwupąkowy czop zastępczy. Wyprowadzenie tej formy trwa rok dłużej w porównaniu z formą jednoramienną Guyota.
Wyprowadzanie dwuramiennej formy Guyota rozpoczyna się w trzecim roku od posadzenia krzewów. Najmocniejsza łozę należy przyciąć kilka centymetrów powyżej dolnego drutu rusztowania (około 50–70 cm) po czym krzew prowadzi się na dwie latorośle, które wyrosły z dwóch najwyżej osadzonych pąków na łozie. Inne wyrastające latorośla należy sukcesywnie usuwać. Wiosną kolejnego (czwartego) roku należy przyciąć obie zeszłoroczne łozy na dwa pąki i krzew prowadzić na cztery latorosla. W piątym roku wczesną wiosną tuż przed rozpoczęciem wegetacji dwie najsilniejsze łozy należy przeznaczyć na owocowanie, a dwie pozostałe słabsze należy ściąć na dwa pąki. Pozostawione łozy owoconośne przygina się w przeciwne strony przekłada przez drut i 3-4 miejscach przymocowuje. W kolejnych latach cięcie wykonuje się w ten sam sposób, parę dwuletnich ramion należy usunąć, a z czterech łóz zastępczych dwie przeznacza się na owocowanie, a pozostałe dwie na pędy zastępcze. Dwuramienna forma Guyota zalecana jest do odmian deserowych silnie rosnących, uprawianych na wilgotnych i żyznych glebach. Porównując tę formę z jednoramienną formą Guyota zaletą jest dużo mniejsze zużycie materiału sadzeniowego (około 35%) na jednostkę powierzchni winnicy (Lisek 1997).
Dwuramienny forma Guyota na podwójnym pniu
Jest to modyfikacja łącząca zalety form jedno- i dwuramiennej. Krzewy winorośli prowadzone w tej formie wcześniej wchodzą w pierwsze pełne owocowanie bo już w czwartym roku (jak forma jednoramienna), a zużycie materiału sadzeniowego na jednostkę powierzchni jest identyczne jak u dwuramiennej formy Guyota. Forma ta posiada dwa pnie, na których końcach znajdują się węzły krzewienia w postaci łozy owocującej i czopa zastępczego.
Wyprowadzenie tej formy rozpoczyna się w trzecim roku od posadzenia krzewów. Dwie najmocniejsze i równej grubości łozy należy przyciąć na wysokości 1-2 pąków nad dolnym drutem rusztowania. Z czterech pozostawionych na łozach pąków wyrosną cztery latorośla, po dwie na każdej łozie. W kolejnym (czwartym) roku cięcie wykonuje się tak, jak gdyby na każdym krzewie znajdowały się dwie jednoramienne formy Guyota. Na końcu każdego pnia powinno znajdować się ogniwo krzewienia. Następnie łozy należy wygiąć w przeciwne strony, a pnie przymocować do dolnego drutu, odstęp miedzy pniami powinien wynosić 10-15 cm. Dzięki zastosowaniu odstępu w kolejnych latach znacznie zmniejszy się zagęszczenie latorośli w środkowej części krzewu. W kolejnych latach krzewy należy przycinać w ten sam sposób (Myśliwiec 2013).
Forma Casenave’a
Forma ta składa się z średniej wysokości pnia – 0,6 – 0,7 m, którego przedłużeniem jest stałe poziome ramię, które powinno posiadać równomiernie rozmieszczone ogniwa owoconośne. W formie tej najczęściej stosuje się cięcie krótkie, lub cięcie średniej długości, wiec na ramieniu stałym znajduje się nie więcej niż 4-6 węzłów krzewienia przyciętych na 2-6 pąkowe czopy. Obok każdego ogniwa owoconośnego znajdować się powinien dwupąkowy czopek zastępczy. Wiosną trzeciego roku jeśli krzew dysponuje odpowiednio długą i gruba łozą o średnicy 6-8 mm rozpoczyna się wyprowadzanie formy Casenave’a. Dolną część łozy należy przywiązać do palika, a jej górną część nagiąć poziomo i w minimum trzech miejscach przywiązać do drutu nośnego. Kiedy na poziomym odcinku łozy z pąków zaczynają rosnąć latorośla, pozostawia się na niej 4-5 równomiernie rozmieszczone młode pędy. Pozostałe latorośla należy usunąć. Wiosną kolejnego roku pozostawione jednoroczne przyrosty poziomego ramienia należy przyciąć na 2 pąki. Oczekiwaną formę krzewy osiągają w kolejnym roku. Każde ogniowo na stałym ramieniu należy przyciąć tak samo, dolny pęd na sęczku dwuletnim przeznacza się na czop zastępczy, a górny na owocowanie
Forma Casenave’a wymaga częstego odmładzania węzłów krzewienia. Odmładzanie wykonuję się wykorzystując pędy wyrastające z ramienia wieloletniego. Węzły krzewienia należy przesunąć w inne miejsce ramienia, a stare wyciąć w całości. Forma ta wymaga wilgotnych żyznych gleb. Krzewy mają dużo drewna wieloletniego (magazyn składników pokarmowych) dzięki czemu krzewy dobrze plonują (Myśliwiec 1997, Koziarski 2008).
Rusztowanie winnicy
W zależności od wielkości winnicy rusztowanie może być bardziej lub mniej trwałe. Najprostszym rozwiązaniem jest prowadzenie winnego krzewu bez rusztowań, tylko przy wykorzystaniu palików. Paliki mogą być drewniane, metalowe, betonowe lub z włókna szklanego. Słupki drewniane spośród wymienionych materiałów są najmniej trwałe jednak wyjątek stanowią drewniane paliki wykonane z drewna akacjowego, które są najtrwalszymi oraz najbardziej estetyczne mimo swej wysokiej ceny. Paliki w winnicy najważniejsze są w pierwszym dwóch latach od posadzenia, ponieważ formowanie winorośli opiera się tylko na nich. Dopiero pod koniec drugiego roku, lub na początku trzeciego musi być wybudowane właściwe rusztowanie. W porównaniu do rusztowań paliki są dużo tańsze, jednak prowadzenie winorośli jest bardzo ciężkie, latorośla i owoce są gorzej naświetlone, a duże zagęszczenie pędów sprzyja rozwojowi chorób grzybowych.
Najmocniejszymi oraz najgłębiej osadzonymi (na głębokości 80-100 cm) słupkami są słupki skrajne, które od wewnętrznych stron winnicy powinny być podparte podpórkami lub od strony zewnętrznej zakotwiczone drutem, dzięki temu winnica jest stabilniejsza. Słupki przelotowe zakopuje się w ziemi (na głębokości 60-70 cm) w odstępach co 5 m.
Dużo bardziej skomplikowaną konstrukcję ma rusztowanie typu Y. Koszt słupków jest dużo wyższy, jednak sposób prowadzenia krzewów jest dużo tańszy przez co koszty z upływem lat się bilansują.
Bezpośrednimi podporami dla krzewów winorośli są druty zabezpieczone przed korozją. Ilość i grubość drutów zależy od typu rusztowania. Drut nośny musi być mocny, o średnicy 3,5-4 mm. W przypadku formy Guyota i Casenave’a dla form o średniej wielkości drut nośny umieszcza się na wysokości 70 cm nad ziemią,. Pierwsza para drutów znajduje się 10 cm nad drutem nośnym, a kolejne pary drutów służące jako podparcia latoroślom znajdują się w odstępach od 30 do 35 cm do wyżej umiejscowionych podpór stosuje się drut o średnicy 1,5-2 mm, który jest rozmieszczony w trzech lub czterech parach. Natomiast dla form wysokich stosuje się drut nośny na wysokości 140 cm o przekroju 4-5mm, wyjątkiem jest forma Y, która potrzebuje drutu średnicy 1,5-2 mm (Myśliwiec 2013).
