Choroby i szkodniki pomidorów pomidora
Rozpoczynając uprawę pomidorów trzeba zwrócić uwagę na profilaktykę
Jak uniknąć problemów w uprawie pomidorów?
Rozpoczynając uprawę pomidorów trzeba zwrócić uwagę na profilaktykę. Dzięki temu zapobiegniesz wielu strat spowodowanych chorobami i szkodnikami. Należy pamiętać, aby nie uprawiać pomidorów częściej niż co 4 lata w tym samym miejscu. Grzyby i szkodniki zimują bowiem w resztkach roślinnych, glebie oraz miejscach mało dostępnych w tunelach foliowych.
Nie można kompostować pomidorów, które miały oznaki chorobowe. Po zakończonym sezonie zaleca się dezynfekcję skrzynek i donic, w których były uprawiane pomidory. Zalecamy nie podlewać pomidorów po liściach, zwiększa to ryzyko wystąpienia chorób grzybowych.
Warto co kilka dni obejrzeć pomidory, sprawdzając czy nie ma na nich oznak chorób lub śladów żerowania szkodników. Jeśli zauważysz zmianę, nie martw się, istnieje wiele preparatów naturalnych i chemicznych, które w razie ich stwierdzenia zastosujesz by skutecznie ochronić roślinę.
Jakie zagrożenia czyhają na uprawy pomidorów?
Alternarioza pomidora
Znana również jako sucha zgnilizna liści, jest spowodowana przez grzyba, będąc jednym z najczęstszych schorzeń pomidorów i ziemniaków. Infekcje występują, gdy liście pozostają wilgotne przez dłuższy czas, zwłaszcza w ciepłych warunkach o temperaturze około 20°C. Objawy obejmują brunatne plamy o średnicy do 1,5 cm na dolnych liściach, które następnie wysychają i łuszczą się. Liście żółkną, zwijają się i obumierają, a podobne symptomy pojawiają się na pędach. Kwiaty mogą opadać, a na owocach wokół szypułki pojawiają się gnijące plamy. Zaawansowane stadium choroby objawia się czarnym nalotem grzybów, a zainfekowane owoce stają się niejadalne.
Zwalczanie tej choroby wymaga świadomości cyklu życiowego patogenu. Grzyb zimuje w postaci grzybni i zarodników na resztkach roślin, dlatego ważne jest, aby nie uprawiać pomidorów w tym samym miejscu zbyt często (przerwa co najmniej 3-4 lata). Należy unikać kompostowania resztek chorych pomidorów. Istnieje także ryzyko przenoszenia choroby za pomocą nasion, dlatego, gdy korzystasz z własnoręcznie zebranych nasion, zaleca się stosowanie specjalnych zapraw nasiennych.
Bakteryjna cętkowatość pomidora
Spowodowana przez bakterię, to choroba często dotykająca pomidory uprawiane na otwartym polu, a czasem również pod osłonami. Warunki sprzyjające rozwojowi bakterii to wysoka wilgotność powietrza, podlewanie na liściach, obfite opady deszczu oraz temperatura utrzymująca się w zakresie 20–25°C (choć rozwija się także przy niższych temperaturach, ale wolniej). Bakteria rozwija się szybko, zarażając pomidory w ciągu kilku dni. Objawy obejmują drobne kropki (o średnicy 1-2 mm) na skórce zainfekowanych owoców, najpierw płaskie, a potem lekko wypukłe (wyczuwalne pod palcami). Na liściach, pędach, szypułkach i ogonkach pojawiają się małe, nieregularne plamy (o średnicy 2-3 mm), początkowo wodniste i ciemnozielone, a później brązowe, otoczone żółtawą obwódką. Plamy często łączą się, a liście stopniowo zasychają, kwiaty mogą przedwcześnie opadać.
Zwalczanie tej choroby wymaga zachowania ostrożności w odniesieniu do potencjalnych źródeł bakterii. Należy unikać uprawy pomidorów w tym samym miejscu zbyt często (przerwa co najmniej 3-4 lata). Po zakończeniu sezonu zaleca się dokładne oczyszczenie donic i narzędzi z resztek ziemi i korzeni, dodając do wody Mydło ogrodnicze potasowe z czosnkiem. Ważne jest również unikanie pozyskiwania nasion z owoców, które wykazują jakiekolwiek oznaki cętek. Nie należy kompostować porażonych roślin, tylko je spalić.
Choroby korzeni pomidora
Takie jak fuzarioza, gnicie korzeni, zgnilizna pierścieniowa i zgorzel siewek, stanowią istotne zagrożenie dla pomidorów na różnych etapach uprawy. Grzybowe infekcje mogą prowadzić do całkowitego lub częściowego obumarcia roślin. Przebieg choroby może być gwałtowny lub powolny, zależnie od fazy uprawy i rodzaju patogenów.
Objawy obejmują zniszczenie korzeni i dolnych części łodyg pomidorów. W rezultacie rośliny mogą wyglądać na zwiędnięte, niezdolne do pobierania wody, lub nawet obumierać w ciągu kilku dni, zwłaszcza w przypadku rozsady. Często nie wszystkie pomidory w uprawie są dotknięte chorobą, a jedynie pojedyncze rośliny, nawet te rosnące blisko siebie. Czasem jeden lub dwa pędy na tym samym pomidorze są chore, podczas gdy reszta wydaje się być zdrowa. Po wyjęciu chorego pomidora z ziemi można zauważyć zniszczone korzenie.
Objawy chorób korzeni mogą być również widoczne na dolnych częściach łodyg, manifestując się jako żółte lub brunatne plamy. W przekroju poprzecznym łodyg można zobaczyć zmiany chorobowe o brązowym kolorze.
W zwalczaniu tych chorób zaleca się unikanie nadmiernego podlewania pomidorów, ponieważ nadmierne podlewanie sprzyja gwałtownemu rozwojowi patogenów w podłożu. Ważne jest również przestrzeganie zasady zmianowania pomidorów, czyli unikania uprawy w tym samym miejscu częściej niż co 3-4 lata. Chorych pomidorów nie powinno się kompostować.
Septorioza pomidora
To choroba grzybowa, która szczególnie atakuje pomidory uprawiane w gruncie. Jej rozwój sprzyja dużemu zagęszczeniu roślin, uprawie bez stosowania palików, wysokiej temperaturze (20-25°C) oraz wilgotnym warunkom. Objawy tej choroby mogą występować na liściach, pędach, owocach, a nawet działkach kielichów pomidorów.
Charakterystyczne objawy septoriozy to liczne, początkowo żółtawe, a później brunatnoszare plamy na różnych częściach rośliny. Plamy te mogą się zlewać, co powoduje stopniowe usychanie i obumieranie chorych części rośliny. W niektórych przypadkach, z powodu choroby, owoce nie dojrzewają na krzakach.
Skuteczne metody zwalczania septoriozy obejmują:
Ważne jest regularne zmienianie miejsca uprawy pomidorów, aby unikać powtarzających się infekcji. Nie powinno się uprawiać pomidorów w tym samym miejscu częściej niż co 3-4 lata.
Pomidory nie powinny być sadzone zbyt gęsto, co pozwala na lepszą wentylację i ogranicza rozwój chorób.
W przypadku braku stosowania palików, warto ściółkować pomidory, aby liście i łodygi nie miały bezpośredniego kontaktu z ziemią. Odpowiednie materiały to np. słoma i maty ogrodnicze.
Resztek chorych pomidorów nie należy dodawać do kompostu, ponieważ patogen może przetrwać w resztkach roślin, dlatego należy je spalić.
Sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców pomidora
To choroba fizjologiczna, co oznacza, że jej przyczyną są czynniki środowiskowe lub warunki wzrostu, a nie patogeny. W przypadku suchej zgnilizny wierzchołkowej, głównym czynnikiem jest niedobór wapnia, który może wynikać z niemożności pobierania go przez korzenie w określonych warunkach.
Objawy tej choroby obejmują pojawienie się czarnych, suchych zmian na wierzchołkach owoców pomidora, zarówno na owocach zielonych, jak i prawie dojrzałych. Plamy te mogą być niewielkie lub obejmować znaczną część owocu. W przypadku wystąpienia upałów, na liściach zwykle nie obserwuje się zmian chorobowych.
Aby zapobiegać suchym zgniliznom wierzchołkowym owoców pomidora, można podjąć następujące działania:
Przeprowadzanie oprysków preparatami wapniowymi, takimi jak saletra wapniowa, może pomóc w dostarczeniu dodatkowej ilości wapnia roślinom.
Stosowanie ściółki, np. z słomy, ma za zadanie ochronić rośliny przed nadmiernym nagrzewaniem ziemi. Pomaga to utrzymać równowagę termiczną i wilgotnościową wokół korzeni.
Pomidory doniczkowe można sadzić w donicach z podwójnymi ściankami, co również pomaga w regulowaniu warunków termicznych i zapobieganiu problemom z wapniem.
Działania profilaktyczne, takie jak te opisane powyżej, pomagają zminimalizować ryzyko wystąpienia suchych zgnilizn wierzchołkowych owoców pomidora. Warto również wybierać odmiany pomidorów, które są mniej podatne na tę chorobę.
Mozaika pomidora:
Mozaika pomidora to choroba wywołana przez wirusy, które przenoszą się na pomidory przez różne źródła, takie jak resztki roślinne, narzędzia, skrzynki, zakażone nasiona czy dotknięte rękami. Ze względu na różnorodność wirusów i odmian pomidorów, objawy tej choroby mogą się różnić, co utrudnia diagnozę. Możliwe symptomy to rozmyte plamy na owocach i liściach, zniekształcone i skarłowaciałe młode liście, przypominające nitki.
Zwalczanie: W przypadku mozaiki pomidora istotna jest profilaktyka. Należy dbać o czystość narzędzi, skrzynek, donic i innych przedmiotów używanych w uprawie pomidorów. Mycie ich wodą z dodatkiem ogrodniczego mydła potasowego z czosnkiem może pomóc w ograniczeniu ryzyka przenoszenia wirusów.
Zaraza ziemniaka na pomidorze:
Zaraza ziemniaka to choroba grzybowa, która może w krótkim czasie zniszczyć również pomidory, włączając w to owoce. Warunki sprzyjające rozwojowi grzybów to deszczowa pogoda i temperatura około 20°C.
Objawy: Na liściach, pędach i owocach pojawiają się szare, nieregularne plamy, które następnie brunatnieją i czernieją. Owoce wyglądają na zgniłe, a liście i pędy są poparzone. Na granicy tkanek zdrowych i chorych może pojawić się biały nalot.
Zwalczanie: Profilaktyka odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu zarazie ziemniaka na pomidorze. Nie należy sadzić pomidorów w pobliżu ziemniaków. Pomocnym będzie wybieranie odmian bardziej odpornych, stosowanie zmianowania i unikanie podlewania pomidorów na liście.
Szkodniki atakujące pomidory
Drutowce:
Drutowce to larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych, charakteryzujące się pomarańczowym kolorem. Żerują w glebie przez 2-4 lata, powodując uszkodzenia korzeni roślin. W przypadku pomidorów, drutowce mogą powodować znaczne szkody, zwłaszcza wśród młodych roślin.
Objawy: Drutowce zjadają korzenie roślin, co prowadzi do osłabienia wzrostu roślin lub ich zamierania. Rośliny młode są szczególnie podatne na zniszczenia.
Zwalczanie: Ręczne usuwanie drutowców podczas przekopywania gleby jest jednym z efektywnych sposobów kontroli. Zastosowanie oprysków lub mikrobiologicznych preparatów doglebowych może zahamować rozwój drutowców. Monitorowanie i regularne sprawdzanie ogrodu pod kątem obecności drutowców i ich usuwanie przed sadzeniem nowych roślin.
Podjęcie działań zwalczających drutowce jest szczególnie ważne, gdy ich ilość na metrze kwadratowym przekracza 10, aby zapobiec znacznym szkodom na uprawie pomidorów i innych warzyw.
Mączliki:
Mączliki to pluskwiaki, których dorosłe postacie przypominają małe, białe muszki. Te owady odżywiają się sokiem z roślin, a zwłaszcza atakują pomidory uprawiane w szklarniach oraz na balkonach. Ich żerowanie prowadzi do osłabienia roślin i negatywnie wpływa na plonowanie.
Objawy: Mączliki są zauważalne jako małe, białe muszki. Dorosłe mączliki latają nad liśćmi pomidorów przy poruszeniu rośliny. Larwy mogą być obecne na najmłodszych pędach i dolnych stronach liści. Mączliki wydalają lepką rosę miodową, która opada na pędy i liście. Obecność miodowej rosy sprzyja rozwojowi czarnych grzybów, które ograniczają fotosyntezę i oddychanie roślin.
Zwalczanie: Żółte tablice lepowe do doniczki mogą być używane do monitorowania obecności mączlików. Stosowanie oprysków jest skuteczną metodą zwalczania mączlików. Mogą to być preparaty chemiczne lub na bazie naturalnych składników.
Pamiętaj o regularnym monitorowaniu i podejmowaniu działań zwalczających, aby ograniczyć szkody wyrządzane przez mączliki na uprawach pomidorów.
Miniarki:
Miniarki to muchówki, których larwy żerują w liściach, między dolną a górną skórką. Wśród miniarek, które mogą atakować pomidory, wymienia się miniarkę psiankowiankę, miniarkę ciepłolubkę oraz miniarkę szklarniówkę. Dorosłe postacie miniarek przypominają czarne lub szaroczarne muszki, a larwy są przezroczyste i mają około 1 mm długości. Chociaż larwy zazwyczaj nie wyrządzają dużych szkód, ich żerowanie może wpływać na fotosyntezę, co z kolei może skutkować mniejszym plonem. Poniżej znajdziesz informacje dotyczące objawów i metod zwalczania miniarek:
Objawy: Na liściach pomidorów, w miejscach żerowania larw miniarek, pojawiają się plamy przypominające miny i tunele.
Zaatakowane pomidory mogą wykazywać ograniczoną fotosyntezę, co może prowadzić do mniejszego plonu.
Zwalczanie: Liście, na których są widoczne miny i tunele, należy obrywać i niszczyć, aby ograniczyć rozwój miniarek.
Duże żółte tablice lepowe przyczepione do doniczki mogą być używane do monitorowania obecności miniarek.
Pamiętaj o regularnym sprawdzaniu roślin, aby utrzymać zdrowie pomidorów i ograniczyć ewentualne szkody spowodowane przez miniarki.
Gąsienice:
Gąsienice, zwłaszcza piętnówki brukiewki i błyszczki jarzynówki, mogą stanowić poważne zagrożenie dla pomidorów, zjadając liście i owoce.
Objawy: Nieregularne dziury w liściach pomidorów. Zjedzone kwiaty pomidorów. Na owocach, zarówno zielonych, jak i dojrzałych, widoczne wżery, które mogą później ulegać pleśnieniu. Wżery mogą być na tyle głębokie, że widoczne są nasiona. Liście i owoce pokrywają czarne odchody gąsienic, przypominające drobne granulki.
Zwalczanie: Ręczne usuwanie gąsienic oraz jaj znajdujących się na dolnych stronach liści, zwłaszcza jeśli występują w złożach liczących do 200 sztuk. Zastosowanie preparatu mikrobiologicznego, które zawierają pożyteczne bakterie zdolne do niszczenia gąsienic.
Regularne monitorowanie roślin i szybkie reagowanie na obecność gąsienic pomaga utrzymać zdrowie pomidorów oraz minimalizować szkody wyrządzane przez te szkodniki.
Mszyce:
Mszyce to szkodniki, które mogą poważnie osłabić pomidory, wysysając sok z ich liści i pędów.
Gatunki mszyc na pomidorach:
Mszyca brzoskwiniowa – Kolor od różowego do żółtozielonego i żółtego
Mszyca szklarniowa wielożerna – Oliwkowy kolor
Mszyca ziemniaczana smugowa – Zielona barwa
Mszyca ziemniaczana średnia – Zielona barwa
Objawy żerowania mszyc: Na młodych pędach i liściach pomidorów widoczne są żerujące mszyce. W sprzyjających warunkach tworzą liczne kolonie.
Liście i pędy pomidorów karłowacieją, żółkną, są zdeformowane.
Spadź wydzielana przez mszyce oblepia liście i pędy.
Rozwijają się na niej grzyby sadzakowe, utrudniające fotosyntezę i oddychanie pomidorów.
Zwalczanie: Wykonywanie oprysków preparatami na bazie chemicznych lub naturalnych składników. Obserwacja i odłów poprzez używanie dużych żółtych tablic lepowych przyczepionych do doniczki.
Skuteczne zwalczanie mszyc na pomidorach wymaga regularnego monitorowania roślin i szybkiego reagowania, aby zapobiec ich masowemu rozmnażaniu się oraz minimalizować szkody wyrządzone roślinom.
Nicienie:
Nicienie to mikroskopijne organizmy, które żerują na korzeniach pomidorów, powodując szkody w roślinach.
Objawy obecności nicieni: Atakowane pomidory karłowacieją, rośliny mają cienkie pędy, liście stają się drobne i żółknące pomidory są bardziej podatne na choroby i inne szkodniki.
Zwalczanie nicieni: Nie powinno się uprawiać pomidorów oraz innych roślin psiankowatych, takich jak bakłażan i papryka, w tym samym miejscu częściej niż co 3-4 lata. Ogranicza to populację nicieni.
Po sezonie ważne jest dokładne wyczyszczenie donic i narzędzi z resztek ziemi i korzeni.
Stosowanie oprysków doglebowych preparatami mikrobiologicznym, które zawiera pożyteczne bakterie. Ten środek nie ma okresu karencji, co oznacza, że można bezpiecznie kontynuować uprawę po zastosowaniu.
Zwalczanie nicieni wymaga systematyczności i skutecznych działań profilaktycznych, aby zapobiec ich nadmiernej populacji i minimalizować szkody wyrządzone roślinom.
Pędraki
Pędraki to larwy chrabąszczów, a ich żerowanie na korzeniach pomidorów może powodować znaczne szkody.
Objawy obecności pędraków: Pomidory słabo rosną, rośliny mogą zamierać, po wyrwaniu pomidora, w korzeniach można znaleźć pędraki.
Zwalczanie pędraków: Ręczne usuwanie pędraków podczas przekopywania gleby może pomóc w redukcji ich populacji.
Na wysokich grządkach zaleca się wymianę ziemi co 3-4 lata. To ogranicza dostępność środowiska dla pędraków.
Stosowanie oprysków doglebowych preparatami mikrobiologicznymi, które zawierają pożyteczne bakterie lub pożyteczne nicienie. Preparat ten nie ma okresu karencji, co pozwala kontynuować uprawę po jego zastosowaniu.
Ważne jest, aby skutecznie monitorować i zwalczać pędraki, ponieważ ich obecność może znacząco wpływać na zdrowie i wzrost pomidorów.
Przędziorki
Przędziorki to mikroskopijne roztocza, które mogą powodować uszkodzenia na pomidorach.
Objawy obecności przędziorek: Plamki na liściach spowodowane żerowaniem przędziorek. Żółknięcie i zasychanie liści. Obecność delikatnej pajęczynki.
Zwalczanie przędziorka: Stosowanie oprysków preparatami chemicznymi lub na bazie oleju rydzowego, które są nietoksyczne dla ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego.
Do monitorowania obecności i odłowu dorosłych przędziorek można używać dużych żółtych tablic lepowych.
Efektywne zwalczanie przędziorek wymaga systematyczności i skutecznych środków, zwłaszcza jeśli występują masowo.
Stonka ziemniaczana
Stonki ziemniaczane to żarłoczne owady, które mogą przenosić się na pomidory. Co ciekawe nie jest prawdą, że chrząszcz ten miał zostać zrzucony w masowych ilościach przez amerykańskie samoloty do Bałtyku, skąd wypełzł na wybrzeże i rozplenił się po całym kraju, rozpoczynając wymierzone w socjalistyczną Polskę dywersyjno–sabotażowe działania, polegające na zachłannej konsumpcji upraw ziemniaczanych.
Objawy obecności stonki ziemniaczanej Żółte chrząszcze w czarne paski na liściach pomidora, pomarańczowe larwy na liściach, rośliny są pozbawione liści zaatakowanych przez stonki.
Zwalczanie stonki ziemniaczanej: Ręczne zbieranie stonki ziemniaczanej na pomidorach i niszczenie ich. Zastosowanie preparatów chemicznych lub mikrobiologicznych zawierających pożyteczne nicienie. Stonki ziemniaczane mogą przynieść szkody, zwłaszcza jeśli są obecne w dużych ilościach, dlatego ważne jest monitorowanie i odpowiednie środki zaradcze.
Ziemiórki
To muchówki, które również mogą stanowić zagrożenie dla pomidorów.
Objawy obecności ziemiórek: Owady przypominające czarne muszki podczas podlewania i poruszania liśćmi. Pomidory gorzej rosną i żółkną z powodu uszkodzeń korzeni.
Zwalczanie ziemiórek: Duże żółte tablice lepowe mogą służyć do monitorowania obecności i odłowu dorosłych ziemiórek.
